Tuần: 27
Tiết : 100

HOÁN DỤ

 S :1.2.2010
G:6-12.3.2010



A - Mục đích yêu cầu: Giúp học sinh
Nắm được khái niệm hoán dụ, các kiểu hoán dụ
Bước đầu biết phân tích tác dụng của hoán dụ
B - Trọng tâm: các kiểu hoán dụ
C - Phương pháp: Gợi tìm
D - Chuẩn bị:
E - Các bước lên lớp:
1) Ổn định lớp:
2) Kiểm tra bài cũ:
Thế nào là ẩn dụ? Cho ví dụ?
Nêu các kiểu ẩn dụ? ví dụ?
3) Bài mới: Giáo viên giới thiệu vào bài

Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò
Ghi bảng

Gọi học sinh đọc các câu thơ
Ở bài ẩn dụ ta vận dụng phép so sánh ngầm để tìm ra mối quan hệ tương đồng giữa thuyền và biển với ai?
Còn 2 câu thơ ở đây thì áo nâu, áo xanh gợi cho em liên tưởng đến ai?
Giữa áo nâu, với nông thôn, áo xanh với thị thành có mối liên hệ gì?
Mối quan hệ ở đây có khác với phép so sánh không? Khác như thế nào?
Cách diễn đạt ở đây có tác dụng gì?
Vậy cách gọi trên là hoán dụ. hoán dụ là gì?
Cho ví dụ?
Gọi học sinh đọc ví dụ trong phần II
“Bàn tay” gợi cho em nghĩ đến sự vật nào?
Đó là mối quan hệ gì?
Một và ba gợi cho em nghĩ đến cái gì?
Mối quan hệ giữa chúng như thế nào?
Đổ máu gợi em liên tưởng đến sự kiện gì?
Mối quan hệ giữa chúng?
Cho học sinh làm bài tập nhanh: “Quê hương ta xưa nay vẫn một đức tính siêng năng, cần cù lao động”
Từ nào sử dụng phép hoán dụ?
Chỉ quan hệ gì?
Vậy từ các ví dụ, cho biết có mấy kiểu hoán dụ?
Cho ví dụ mỗi kiểu?
- học sinh đọc
- Người con trai đi xa, người con gái chung thủy đợi chờ


- Người công nhân, người nông dân

- Quan hệ đi đôi -> Quan hệ khách quan

- Có, ẩn dụ là mối quan hệ chủ quan dựa trên nét tương đồng

- Biểu cảm

- học sinh nêu ví dụ


- học sinh đọc

- Bộ phận cơ thể người, công cụ để lao động
- Bộ phận – toàn thể
- Số lượng ít và nhiều

- Số lượng cụ thể và vô hạn

- KN T8-1945 ở Huế

- Dấu hiệu đặc trưng




- Quê hương

- Vật chứa và bị chứa đựng

- 4 kiểu



I - bài học;

1 – Khái niệm:
SGK
ví dụ:
Em đã sống vì em đã thắng!
Cả nước bên em, quanh giường nệm trắng
Hát cho em nghe như tiếng mẹ ngày xưa
Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa
Cả nước: Vật chứa -> nhân dân Việt nam: Vật được chứa

2 – Các kiểu hoán dụ:
a) Lấy 1 bộ phận để gọi toàn thể
ví dụ:
b) Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng
ví dụ:
Đi theo sau hồn anh
cả làng quê đường phố
c) Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật
ví dụ:
Bóng hồng nhác thấy nẻo xa
Xuân lan, thu cúc mặn mà cả hai
d) Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng:
ví dụ:
Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu
Trái tim lầm chỗ để trên đầu

II - Luyện tập:

Bài 1:
làng xóm: Chỉ nhân dân sống trong làng xóm -> quan hệ: Vật chứa và vật bị chứa
Mười năm: Thời gian trước mắt, ngắn, cụ thể, trăm năm: dài, trừu tượng, thời gian dài lâu -> quan hệ cụ thể và trừu tượng
Áo chàm (Y phục) chỉ người dân sống ở vùng Bắc thường mặc áo chàm -> Quan hệ giữa dấu hiệu của sự vật với sự vật
Bài 2: ẩn dụ và hoán dụ
Giống nhau: Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng sự vật hiện tượng khác
Khác nhau:
+ ẩn dụ: Dựa vào mối quan hệ tương đồng (so sánh ngầm); 4 kiểu ẩn dụ
+ hoán dụ: Dựa vào mối quan hệ tương cận (gần gũi) đi đôi với nhau; 4 kiểu hoán dụ
4) Củng cố: học sinh đọc phần ghi nhớ
5) Dặn dò: Học bài, làm bài tập còn lại; Chuẩn bị “Các thành phần chính của câu”
F – Rút kinh nghiệm: